ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Από την Αϊτή του 1804 στην αποαποικιοποίηση του 20ού αιώνα: Τι ανέδειξε η εκδήλωση για τη γέννηση των εθνών κρατών
Με έντονο επιστημονικό και συγκριτικό ενδιαφέρον πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα, 30 Μαρτίου 2026, η εκδήλωση του Αθηναϊκού Ινστιτούτου με θέμα τις επαναστάσεις εθνικής ανεξαρτησίας και τη γένεση του κράτους-έθνους, υπό την αιγίδα του Αθηναϊκού Ακαδημαϊκού Περιοδικού.
Το πρόγραμμα της εκδήλωσης είναι διαθέσιμο εδώ.
Τον συντονισμό της εκδήλωσης είχε ο Λάμπρος Απ. Πυργιώτης.
Κοινός παρονομαστής των εισηγήσεων ήταν ότι η μετάβαση από τις αυτοκρατορίες στον σύγχρονο κόσμο των εθνικών κρατών δεν αποτέλεσε γραμμική διαδικασία, αλλά αποτέλεσμα πολέμων, ιδεολογιών, θεσμικών μετασχηματισμών και διεθνών παρεμβάσεων. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις διατλαντικές επαναστατικές επιρροές.
Ξεχωριστή θέση είχε η ανάλυση του Ομπριγιάν Ντάμους, ο οποίος ανέδειξε την Αϊτή, την πρώτη «μαύρη» δημοκρατία, ως καταλύτη παγκόσμιων επαναστατικών εξελίξεων. Η ανεξαρτησία της το 1804 δεν αποτέλεσε μόνο ιστορική τομή απέναντι στην αποικιοκρατία και τη δουλεία, αλλά και ενεργό παράγοντα στήριξης άλλων εθνικών αγώνων – συμπεριλαμβανομένου του αγώνα για την ελληνική ανεξαρτησία το 1822 – μετατρέποντας στην πράξη τα ανθρώπινα δικαιώματα σε οικουμενική αξία.
Η Ρακέλ ντε Καρία Πατρίσιο προσέγγισε τους μετασχηματισμούς στον πορτογαλόφωνο κόσμο, με έμφαση στη μεταφορά της πορτογαλικής βασιλικής «αυλής» στη Βραζιλία το 1808, γεγονός που επιτάχυνε τη μετάβαση από την αποικιακή διοίκηση στην ανεξαρτησία και τη συγκρότηση εθνικού κράτους.
Ο Πέδρο Ρικάρδο Φονσέκα υπογράμμισε τη μακρά ιστορική διαδρομή της Πορτογαλίας προς το σύγχρονο εθνικό κράτος, επισημαίνοντας τη συνέχεια του διοικητικού συγκεντρωτισμού από τη μοναρχία έως τη συνταγματική εποχή. Ήταν όμως οι φιλελεύθερες ιδέες που κυκλοφορούσαν στον ατλαντικό κόσμο, εκείνες που ενέπνευσαν στρατιωτικούς αξιωματικούς και αστικές ελίτ να διεκδικήσουν με τη Φιλελεύθερη Επανάσταση του 1820 τη συνταγματική μεταρρύθμιση το 1822, οπότε καθιερώθηκε η εθνική κυριαρχία.
Στο ευρωπαϊκό πεδίο επίσης, ο Στέφανο Μάγκι επανέφερε τη συζήτηση για την ιταλική ενοποίηση, δίνοντας έμφαση σε έναν συχνά υποτιμημένο παράγοντα: τις τεχνολογικές υποδομές. Όπως ανέδειξε, οι σιδηρόδρομοι δεν υπήρξαν απλώς τεχνολογικό επίτευγμα, αλλά κρίσιμο εργαλείο πολέμου και εθνικής ολοκλήρωσης, που επέτρεψε τη στρατιωτική κινητοποίηση και επιτάχυνε τις πολιτικές εξελίξεις, επιβεβαιώνοντας τη σύνδεση μεταξύ βιομηχανικής επανάστασης και πολιτικών κινημάτων.
Κλείνοντας, ο Γρηγόριος Θ. Παπανίκος παρουσίασε μία ανάλυση της μακροχρόνιας εξέλιξης των κυρίαρχων κρατών από το 1820 (έως το 2020). Τονίστηκε ότι η εντυπωσιακή διεύρυνση του διεθνούς συστήματος – ιδίως μετά την αποαποικιοποίηση που ακολούθησε τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο – συνδέεται τόσο με την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη όσο και με πολιτικές ανακατατάξεις μεγάλης κλίμακας.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με ενεργό διάλογο με το κοινό, επιβεβαιώνοντας ότι, παρά την εντεινόμενη παγκοσμιοποίηση, το ζήτημα της κρατικής κυριαρχίας και της εθνικής ταυτότητας παραμένει εξαιρετικά επίκαιρο.
